Bilirkişilik Sicili ve Listeye Kabul Şartları Rehberi

Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde oy ve görüşüne başvurulan bilirkişiler, adalet sisteminin etkin ve adil işleyişinde kritik bir role sahiptir. Türkiye'de bilirkişilik müessesesi, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan Bilirkişilik Yönetmeliği ile kurumsal ve standart bir yapıya kavuşturulmuştur. Bu yasal düzenlemeler çerçevesinde, mahkemeler ve cumhuriyet başsavcılıkları tarafından görevlendirilecek bilirkişilerin Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı bünyesinde tutulan bilirkişilik siciline kaydolmaları ve ilgili bölge kurulunun listesinde yer almaları esastır.

Bu rehberde, bilirkişilik sicili ve listeye kabul şartları, başvuru adımları, temel eğitim gereksinimleri ve listelere kabul sürecinin idari usulleri detaylı olarak ele alınmaktadır.

Bilirkişilik Sicili ve Temel Yasal Çerçeve

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu'nun amacı; bilirkişilerin nitelikleri, eğitimi, seçimi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasları belirleyerek bilirkişilik müessesesini güvence altına almaktır. Kanun uyarınca Adalet Bakanlığı bünyesinde Bilirkişilik Danışma Kurulu ve Bilirkişilik Daire Başkanlığı kurulmuş, bölgesel düzeyde ise Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonları bünyesinde faaliyet gösteren Bilirkişilik Bölge Kurulları oluşturulmuştur.

Bilirkişilik sicili, Türkiye genelinde bilirkişilik yapmaya yetkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin kaydedildiği merkezi bir veri tabanıdır. Sicile kayıtlı olmayan kişilerin resmî bilirkişi listelerinde yer alması ve düzenli olarak mahkemelerce görevlendirilmesi mümkün değildir. İstisnai hallerde Kanun'un izin verdiği çerçevede liste dışından görevlendirme yapılabilse de genel kural sicile kayıt ve listeye kabul şartının aranmasıdır.

Bilirkişilik Başvuru Şartları (Genel ve Özel Şartlar)

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu'nun 12. maddesi ve ilgili yönetmelik hükümleri gereğince, bilirkişilik siciline kaydolmak ve bölge kurulu listesine kabul edilmek isteyen gerçek kişilerin taşıması gereken genel şartlar şunlardır:

• Fiil Ehliyetine Sahip Olmak: Başvuru sahibinin medeni hakları kullanma ehliyetine sahip bulunması gerekir.
• Yaş Şartı: Başvuru tarihinde 25 yaşını doldurmuş olmak şarttır.
• Uzmanlık ve Mesleki Tecrübe: Bilirkişilik yapılacak uzmanlık alanında en az 5 yıl fiilen çalışmış bulunmak gerekmektedir. Uzmanlık alanlarına ilişkin mesleki kıdem süreleri, Bilirkişilik Daire Başkanlığı tarafından ilan edilen alt uzmanlık alanları rehberinde detaylandırılmaktadır.
• Disiplin Yönünden Engeli Bulunmamak: Meslek mensubu olunması halinde, bağlı olunan meslek teşekkülü veya kamu kurumu tarafından meslekten çıkarılma veya geçici olarak meslekte men cezası almamış olmak gerekir.
• Ceza Mahkûmiyeti Bulunmamak: Affa uğramış veya ertelenmiş olsa dahi; Türk Ceza Kanunu'nda yer alan devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma gibi suçlardan mahkûm olmamak şarttır.
• Terör ve Örgütlü Suçlarla İltisakı Bulunmamak: Terör örgütleri ile iltisaklı veya irtibatlı olmamak yasal zorunluluktur.
• Daha Önce Listeden Çıkarılmamış Olmak: Bilirkişilik etik ilkelerine aykırılık veya yetersizlik sebebiyle bilirkişilik sicilinden ve listesinden çıkarılmamış olmak gerekir.
• Temel Eğitimi Tamamlamak: Bilirkişilik temel eğitimini başarıyla tamamlayarak katılım belgesini almış bulunmak şarttır.

Bilirkişilik Temel Eğitimi ve Sertifikalandırma Süreci

Bilirkişilik yapacak kişilerin yargılama usul ilkeleri ve etik ilkeler konusunda bilgi sahibi olmasını sağlamak amacıyla Bilirkişilik Temel Eğitimi zorunlu kılınmıştır. Temel eğitim, Adalet Bakanlığı tarafından yetkilendirilen üniversiteler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları tarafından verilir.

Temel eğitim toplam 24 ders saatinden oluşur:

1. Teorik Eğitim (18 saat): Yargı örgütü, bilirkişilik hukuku, bilirkişinin hak ve yükümlülükleri, etik ilkeler, rapor yazım usulleri ve hukuki sorumluluk konularını kapsar.
2. Uygulamalı Eğitim (6 saat): Bilirkişi raporu taslağı hazırlama, UYAP Bilirkişi Portalı kullanımı ve somut olay incelemeleri üzerine odaklanır.

Eğitime devam zorunluluğu bulunmaktadır. Eğitimi başarıyla tamamlayan katılımcılara verilen katılım belgesi başvuru evrakları arasında yer alır.

Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler

Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı, ihtiyaç duyulan uzmanlık alanlarını ve başvuru takvimini her yıl resmî internet sitesi vasıtasıyla duyurur. Başvurular genellikle yıl sonuna doğru alınmaktadır.

Başvuru Adımları

1. Duyuruların Takibi: İlgili Bilirkişilik Bölge Kurulunun ilanı ve Daire Başkanlığının ilan ettiği alt uzmanlık alanları incelenir.
2. E-Devlet ve UYAP Üzerinden Başvuru: Başvurular elektronik ortamda e-İmza veya mobil imza kullanılarak UYAP Bilirkişi Portalı üzerinden gerçekleştirilir.
3. Belgelerin Yüklenmesi: Gerekli tüm belgeler taranarak sisteme eklenir.

Başvuruda İstenen Temel Belgeler

• T.C. kimlik numarası beyanı
• Yerleşim yeri ve iletişim bilgileri beyanı
• Uzmanlık alanına ilişkin diploma veya uzmanlık belgesi
• Çalışma süresini ve mesleki kıdemi gösteren resmi belge (SGK dökümü veya meslek odası yazısı)
• Bilirkişilik temel eğitimi katılım belgesi
• Disiplin durumunu gösterir belge

Bölge Kurulları Tarafından İnceleme ve Listeye Kabul

Başvurular, adli yargı çevresindeki Bilirkişilik Bölge Kurulları tarafından iki aşamada incelenir:

1. Ön İnceleme: Başvuru belgelerinin tam olup olmadığı ve genel şartların karşılanıp karşılanmadığı kontrol edilir.
2. Esas İncelemesi: Başvuru sahibinin uzmanlık alanı ve mesleki kıdeminin ilan edilen kriterlere uygunluğu değerlendirilir.

Başvurusu kabul edilen adayların listesi geçici olarak ilan edilir. İlan süresi içinde yapılan itirazlar değerlendirildikten sonra kesin liste oluşturulur.

Yemin Merasimi ve Göreve Başlama

Kesin listede yer alan bilirkişiler, adalet komisyonu huzurunda 6754 sayılı Kanun'un 13. maddesinde öngörülen yemin metnini okuyarak yemin ederler. Yemin eden bilirkişiler sicile ve bölge listesine kaydolmuş sayılır.

Listeye kabul edildikten sonra bilirkişilerin UYAP sistemi üzerinden kendilerine tevdi edilen dosyaları takip etmesi gereklidir. Bu süreçte bilirkişi dosya yönetimi ve atama takibi hususlarına dikkat edilmesi önem taşır.

Bilirkişilik Görevinin İfası ve Dijital Araçların Kullanımı

Listeye kabul edilen bilirkişiler, mahkemeler ve savcılıklarca atandıklarında tarafsızlık ve bağımsızlık ilkelerine uygun hareket etmekle yükümlüdür. Bilirkişilik raporları mevzuat standartlarına uygun biçimde hazırlanmalıdır.

Rapor yazım sürecinde UYAP uyumlu bilirkişi raporu hazırlama tekniklerine uyulması süreçleri hızlandırır. Özellikle İş Mahkemeleri gibi alanlarda çalışan bilirkişilerin işçilik alacağı hesaplama rehberi ilkelerine hakim olmaları gerekir.

Raporlama ve dosya yönetimi süreçlerinde zaman yönetimini optimize etmek için Bilirkişi Portalı çözümlerinden yararlanılabilir.

Sicilden Silinme ve Disiplin Hükümleri

6754 sayılı Kanun'un 13. ve devamı maddeleri uyarınca aşağıdaki durumlarda bilirkişi sicilden ve listeden çıkarılır:

• Bilirkişilik şartlarından herhangi birinin sonradan kaybedilmesi,
• Etik ilkelere aykırı hareket edilmesi,
• Kanuni bir mazeret olmaksızın raporun süresinde teslim edilmemesinin alışkanlık haline getirilmesi,
• Görevle ilgili suçlardan dolayı kesinleşmiş mahkûmiyet kararı alınması,
• Kendi isteğiyle sicilden çıkarılmayı talep etmesi.

Sık sorulan sorular

Bilirkişilik başvurusunda 5 yıllık mesleki kıdem nasıl belgelenir?

Mesleki kıdem; SGK hizmet dökümü, kamu kurumlarından alınan hizmet cetveli, bağlı bulunulan meslek odasından alınan çalışma belgesi veya vergi dairesi kayıtları ile belgelenebilir.

Bilirkişilik temel eğitimi yenilenmeli midir?

Mevcut düzenlemelere göre bilirkişilik temel eğitimi bir defa alınır ve katılım belgesi geçerliliğini korur; ancak mevzuat değişiklikleri çerçevesinde yenileme eğitimleri düzenlenebilir.

Hukukçular bilirkişilik siciline kaydolabilir mi?

Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, genel hukuk bilgisi dışında kalan ve özel veya teknik bilgi gerektiren alanlarda (örneğin aktüerya, iş sağlığı ve güvenliği vb.) gerekli uzmanlık şartlarını sağlamak kaydıyla bilirkişilik siciline başvurabilirler.

Bilirkişilik bölge listeleri ne kadar süreyle geçerlidir?

Bilirkişilik bölge kurulları tarafından ilan edilen listeler kural olarak 3 yıl süreyle geçerlidir.

Bilirkişiler için Bilirkişi Portalı: dosya yönetimi, atama takibi, işçilik alacakları hesaplamaları, güncel mevzuat parametreleri ve UYAP uyumlu bilirkişi raporu hazırlama. HUKASİS Bilirkişi Portalı'nı inceleyin